Hodgkinson, identificatie van edelstenen zonder instrumenten

Er zijn, volgens Hodgkinson, twee manieren om edelstenen te onderzoeken. De “determinatiemethode” en de “bevestigende” methode.
De determinatiemethode werkt als volgt: iemand geeft je een ruwe edelsteen en vraagt wat het is. Bij de bevestigende methode wil iemand je bijvoorbeeld een smaragd verkopen –meestal geslepen- en dan wil je weten of het inderdaad een smaragd is. Bij het identificeren door middel van determinatie moet je vaak jaren leren om de instrumenten goed te kunnen gebruiken. Je hebt dan dure instrumenten nodig om van alles te kunnen meten: van soortelijk gewicht tot optische eigenschappen of zelfs warmtegeleidingsvermogen.
Bevestigend identificeren is veel eenvoudiger te leren en er zijn geen instrumenten nodig: behalve je ogen (en een beetje licht). Een van de meeste voorkomende vragen om identificatie is die van rode gefacetteerde stenen. Er zijn verschillende instrumenten en methoden om robijn en granaat te onderscheiden van rode spinel en rode zirkoon. Voor dit moment kijken we alleen naar het onderscheiden van granaat en robijn.

De methode die ik ga vertellen is een “quick and dirty” methode die ik gemakshalve de Hodgkinson methode noem. Pak een edelsteen tussen duim en wijsvinger bij de rondist (het breedste deel van de edelsteen) en houdt deze met de tafel naar je toe dicht tegen je oog en kijk in de tafel. Je oog niet aanraken. Doe net alsof je een contactlens inbrengt. Nogmaals: geen contact met je oog. Kijk letterlijk dóór de steen naar een er achter gelegen lichtbron. Bijvoorbeeld een gloeilamp. Op een afstand van ca. 1.80 meter . Je zult dan een aantal reflecties van de lamp in de steen zien. Ze springen als het ware rond binnen in de steen. Draai de steen rond z'n as en houdt hem iets schuin terwijl je naar waarneembare reflecties zoekt. Door de refractieve eigenschappen van iedere edelsteen zal een reflectie er uit zien als een kleine regenboog. Nevenstaande foto is een regenboog (reflectie) van een rode spinel.

Iedere edelsteen heeft een regenboog met kenmerkende eigenschappen. Als de steen dubbelbrekend is zie je een dubbele of deels ingeschoven regenboog. Let op: een steen kan geslepen zijn in een bepaalde oriëntatie/richting ten opzichte van de kristalstructuur (die is voor dit verschijnsel verantwoordelijk). Om er zeker van te zijn of de steen dubbelbrekend is of niet, moet je een steen altijd vanuit verschillende hoeken onderzoeken.

Om robijn van granaat te onderscheiden gaan we kijken naar de vier belangrijke kenmerken van de regenboog: de brekingsindex (birefringence), de dispersie, de b/d ratio en de spectrale absorptie. Hoewel dit erg technisch klinkt zul je hierna merken dat het allemaal niet zo veel voorstelt.

De brekingsindex is de waarde (bij een refractometer het getal) waarbij een dubbelbrekende steen zich onderscheid door dubbele regenbogen. Noteer de afstand tussen de lijnen B en C in nevenstaand plaatje van een zirkoon. De afstand tussen de rode banden van de twee spectra is de waarde (het getal) van de brekingsindex.

Dispersie is de waarde (het getal) waarin een bepaalde steen het spectrum splitst of te wel hoe breed het spectrum is: hoe breed zijn de gekleurde banden binnen de regenboog ? De afstand tussen A en B op de foto is de breedte van één héle regenboog !

De b/d-ratio is de verhouding tussen de brekingsindex en de dispersie. Als de afstand tussen A en B één meeteenheid is, dan is de b/d-ratio op de foto bóven 1:1 of ongeveer 1:3. De spectra zijn gescheiden door iets meer dan de breedte van een enkele regenboog. Om er zeker van te zijn dat de b/d-ratio goed is moet je de steen draaien en zoeken naar de maximale b/d-ratio.

Zirkoon heeft eigenlijk een b/d-ratio van 1:5, maar ik kon helaas geen foto van een maximum b/d-ratio tonen. De nevenstaande foto toont ongeveer 1:3 en zo'n hoge dispersie moet voldoende zijn om zirkoon te herkennen: er is geen steen met zó'n duidelijke beeld.

Laten we nu eens kijken naar de robijn. Vergeet dat je geen verstand hebt van technische zaken. Kijk naar de foto rechts. Misschien is dit een echte robijn. Maar eerlijk gezegd zijn synthetische robijnen goedkoop en werken prima als voorbeeld.

Als dit een paar regenbogen zijn of gescheiden spectra, waar zijn dan de groene en geel gekleurde banden ? Dit is één van eerste aanwijzingen dat dit korund is. Robijn absorbeert bijna alle gele en groene delen van het spectrum. Dit plaatje is een schoolvoorbeeld van een robijn. Geen andere steen ziet er precies zo uit. De volgende keer moet je onmiddellijk in staat zijn een robijn te herkennen. Kijk eens naar de b/d-ratio: zie de afstand tussen A en B als één meeteenheid. Kijk dan eens naar de afstand tussen B en C. Deze is iets minder dan een hálve meeteenheid. Ik denk ongeveer 0.4. De b/d-ratio voor robijn (korund) bedraagt 0.4. Er is geen twijfel mogelijk: dit is een robijn.

Granaat is niet dubbelbrekend. Ofschoon pyroopgranaten de eigenschap hebben om geel en groen te absorberen laten ze nog voldoende geel en groen zien. Leg de robijn weg en pak een granaat om te onderzoeken. Richt je aandacht op een enkele reflectie/regenboog.

Noteer dat er sprake is van een énkele regenboog: dus géén dubbele en géén ingeschoven regenboog. Noteer ook dat je een mooie groene band en misschien een dunne gele band ziet. Dit kenmerkende beeld bewijst niet dat het definitief granaat is. Maar het is zeker géén robijn. Bij een foto als dit kun je trouwens ook iets zeggen of een granaat meer pyroop is dan almandien. Dit voorbeeld toont meer almandien dan pyroop.

Dit verhaal toont een snelle en gemakkelijke manier om granaat van robijn te onderscheiden. Zonder dure instrumenten. Onthoudt de foto's en oefen met enkele stenen. Een aantal stenen zul je altijd onmiddellijk herkennen. Veel succes !

 

 








 http://www.nedgemlab.nl    T 078-6736376    M 06-2211 5440         email:  k.hoving@hetnet.nl 
Hodgkinson


       Nederlands 
      Gemmologisch 
      Laboratorium 

 Produkt
 Tarieven
 Instrumenten
 Edelstenen
 Slijpen
 Opleidingen
 Literatuur
 Adressen